Канцылярыт

Сярод рэпрэсаваных у сталінскія часы ўраджэнцаў Беларусі – многія тысячы палякаў і толькі адзінкі расейцаў. Чаму? Хіба на працягу ранейшай гісторыі з Польшчы на нашыя землі перасялялася больш людзей, чым з Расеі? Не. Вядома, што за папярэдняе перад дваццатым дзевятнаццатае стагодзьдзе ў Беларусь прыехалі сотні тысяч расейскіх людзей, якія запоўнілі сабою ўсе тутэйшыя новаствораныя структуры ўлады, гаспадаркі, адукацыі і царквы. Менавіта ў 19-м стагодзьдзі ў Беларусі быў усталяваны той балянс колькасьці беларусаў, палякаў і расейцаў, які ў агульных рысах захаваўся да сёньня. І калі сталіншчына сапраўды не разьбірала нацыянальнасьці сваіх ахвяраў, дык адкуль такі дысбалянс паміж рэпрэсаванымі палякамі і расейцамі? Можа быць, усё ж – разьбірала? Хоць бы таму ўжо, што побач з папулярнымі прысудамі “шпіянаж на карысьць Польшчы” ці “супрацоўніцтва з польскімі агентамі” ці проста “садзеяньне палякам” немагчыма ўявіць сабе такія самыя фармулёўкі з Расеяй і расейскімі шпіёнамі. Прычым, калі ў справе фігуравала Польшча, сканчалася такая справа найчасьцей расстрэлам.

Аднак, зірнем на іншы аспэкт гэтай тэмы. Відавочна, што большасьць ураджэнцаў Беларусі, запісаных палякамі або расейцамі, насамрэч былі людзі тутэйшыя. А іх нацыянальнасьць (вельмі часта, дарэчы, падвойная – паляк-беларус) – гэта плён палянізацыі і русіфікацыі. Дык няўжо паланізацыя ў нас была больш інтэнсіўнай за русіфікацыю? Зразумела, не. Але тое, што яна была больш эфэктыўнай, гэта факт.

Некалі Сяржук Сокалаў-Воюш напісаў такі дзіцячы вершык:

Блакіт нябёс і белы бусел,
І кветкі ў полі, як абрус,
Мой край завецца Беларусяй, 
А сам я хлопчык-беларус.

Вершык запомніўся зь першага разу і стаў нашым беларускім адказам на запаміналку “Кім ты естэсь – Поляк малы”. Усе нацыі ў пару свайго станаўленьня прыдумляюць такія вершыкі для сваіх малых, каб тыя зараз жа засвоілі, да якога народу яны належаць. З польскага “Кім ты естэсь” пачыналі сваю школьную навуку многія тысячы беларусаў, што траплялі ў хвалю палянізацыйных працэсаў. Але вось пытаньне. Расейскага такога вершыка няма. Больш за тое – і быць ня можа.

Тут хаваецца галоўнае адрозьненьне палянізацыі ад русіфікацыі. Першая накідала беларусам прыкметы сваёй нацыі і ўцягвала іх у палякі. Другая ішла з наднацыянальнымі прыкметамі імпэрыі. Першая давала мову, культуру і пачуцьцё далучанасьці да нацыі. Другая несла канцылярыт, ідэалёгію і субардынацыю. Вось чаму беларусы вельмі часта рабіліся палякамі, а расейцы, наадварот, часьцяком станавіліся ў нас беларусамі. І зьмна царызму на сталінізм у гэтых працэсах нічога сутнаснага не зьмяніла. Бальшавікі ня хлусілі, калі абяцалі разбурыць стары сьвет “до основанья”, а затым збудаваць новы. Так і зрабілі, на тым самым “основаньі”.

Канцылярыт, ідэалёгія і субардынацыя – тры чарапахі расейскага імпэрыялізму не зрабілі з на расейцаў менавіта таму, што не былі мовай, культурай і пачуцьцём нацыянальнай самаідэнтыфікацыі, а толькі іх сурагатам. І як кожны сурагат, яны несьлі ў сабе даведзены да абсурду падман і падмену паняткаў на кожным кроку. Свайго апафэозу гэты абсурд дасягнуў менавіта ў часы сталіншчыны.

Вайсковы – ваенны

Першую падмену зьнешне і не разгледзіш. Здавалася б, якая розьніца, вайсковы ці ваенны. Насамрэч вайсковы – гэта тое, што тычыцца войска, арміі, прафэсіі. А ваенны – тое, што тычыцца вайны і ўсяго народа. Мы жывем у Беларусі, а нашы вайскоўцы служаць на тэрыторыі Беларускай вайсковай акругі. Але правільна яна называецца – Беларуская ваенная акруга. І гэта значыць, што яна і ёсьць – Беларусь, і мы ўсе жывем на яе тэрыторыі, незалежна ад таго, ці ёсьць на двары вайна, ці яе няма, ці лічым мы сябе цывільнымі людзьмі, ці не.

Скажам, калі ў 1930-м годзе на сялянку з падменскай Ратамкі 50-гадовую Марыю Іванаўну Юшкевіч паступіў данос у кампэтэнтныя органы, маўляў, нешта ня тое сказала Марыя Іванаўна пра савецкія парадкі, дык кампэтэнтныя органы адразу завялі справу аб антысавецкай агітацыі. Прычым называліся такія справы нават не крымінальнымі, а ваеннымі. Хоць ніякай вайной у 1930-м годзе яшчэ й ня пахла. Судзіла Марыю Іванаўну “тройка” і дала ёй пяць гадоў катаргі на Салаўках. А праз тры гады ваенную справу Марыі Іванаўны перагледзела калегія ОГПУ і пастанавіла датэрмінова вызваліць кабеціну. Але не проста вызваліць, а пазбавіць пры тым на тры гады права жыхарства ў Беларускай ваеннай акрузе. Заўважаеце падмену паняткаў? У Беларускай вайсковай акрузе сялянка з Ратамкі ніколі не жыла і жыць не зьбіралася. Але дадому яе не пусьцілі ў Беларускую ваенную акругу. Нарэшце праз шмат гадоў, ужо пасьля сьмерці Сталіна, справу Марыі Іванаўны разгледзеў ваенны трыбунал. Гэта каб фактычна ануляваць, за адсутнасьцю складу злачынства і рэабілітаваць няшчасную сялянку. Але зноў жа, чаму справу цывільнай сялянкі разглядае вайсковы трыбунал? А таму што адбылася падмена і трыбунал называецца ваенны.

Без вайны працуюць у нас ваенны трыбунал і ваенныя пракуроры. Па ідэі яны вайсковыя і маюць дачыненьне толькі да вайскоўцаў, а паводле назвы – да ўсіх нас. І справа ня толькі ў тым, што падмена працягваецца, а ў тым, што мы да гэтага прывыклі і не надаем ніякае ўвагі малазначнай розьніцы ў словах. Па нашых вуліцах дагэтуль ходзяць ваенныя, у нашых кішэнях ляжаць ваенныя білеты, наша армія займаецца ваенным будаўніцтвам або ваенгандлем, а ў школах ды інстытутах праходзяць ваенную падрыхтоўку і ваенную катэдру...

Праз падмену вайсковага на ваеннае кожны цывільны чалавек у Беларусі 
нібыта далучаны да вайсковых абавязкаў, уцягнуты ў кола “сваіх” і мусіць несьці адказнасьць, прадугледжаную для карпарацыі, да якой ён не належыць – у гэтым выпадку, войска.

Скажам, тры браты Казімір, Пётра і Язэп Юнікі былі зьвінавачаныя адразу пасьля вайны з аднолькавай фармулёўкай – за здрадніцкую дзейнасьць і атрымалі па пяць гадоў Баранавіцкай турмы. Але каму і ў чым здрадзілі гэтыя тры рабочыя станцыі Райтанава Ляхавіцкага раёну, застаецца загадкай.

Адна ключавая падмена паняткаў цягне за сабой цэлы абвал іншых. Напрыклад, здрада Радзіме. Быццам, зразумела, што тут да чаго, а калі ўдумацца...

Прыкол, што за здраду Радзіме караўся ня толькі сам “здраднік”, але і яго жонка – з афіц. фармулёўкай “жонка здрадніка Радзімы”, хоць нарадзіцца тая жонка магла, да прыкладу, у ЗША (як і сам здраднік), а таксама дзеці, цешчы і ўсе астатнія “члены сям’і здрадніка Радзімы”.

Мікалай Антонавіч Багдановіч зь вёскі Малінаўка Лагойскага раёну ў 1945-м, калі атрымаў пяць гадоў высылкі, меў усяго чатыры гады. Атрымаў болей, чым меў. На этап пайшоў як член сям’і здрадніка радзімы.

Марыя Дубініна, беларуска, сялянка зь вёскі Шавернічы Бярэзінскага раёну ў 1946-м атрымала пяць гадоў высылкі як жонка здрадніка Радзімы. Асобна заведзены справы на яе дачок двухгадовую Людмілу і Тамару, якой не было года. Яны таксама, як члены сям’і здрадніка Радзімы, атрымалі па пяць гадоў высылкі ў Краснаярскі край. 

Са здраднікамі Радзімы ў нас, дарэчы, таксама кур’ёзная сытуацыя. Калі, скажам, за здраду Радзіме судзілі заходніх беларусаў. Нарадзіліся яны пад Польшчай, у школу пайшлі пад нямецкай акупацыяй. А тут прыходзіць савецкая ўлада і судзіць за здраду Радзіме, натуральна, сваёй, савецкай. А яны ні сном, ні духам. Ані пра дзедушку Леніна, ані пра сьцены дрэўняга Крамля, ані пра “гражданінам быць абязан”.

Гэтак бацьку і двух сыноў Юркевічаў зь вёскі Завугольле Крывіцкага раёну Маладачанскай вобласьці ў 1946-м за здраду Радзіме судзілі на восем гадоў папраўча-працоўных лягераў. Праз два гады гэты прысуд перагледзелі і адмянілі. Але гэтыя сяляне, у кожнага з якіх была свая гаспадарка, у сваім Завугольлі бачылі савецкую ўладу хіба што год альбо паўтара – перад самай вайною. Дапусьцім яны гэтай уладзе нейкім чынам здрадзілі. Але здрадзілі ўладзе – гэткай самай чужой для іх, прышлай і рэпрэсіўнай, як нямецкая ці там даваенная польская. Падмена панятку ўлады паняткам Радзімы – яшчэ адна сталінская прыдумка, якая мусіла ўсіх людзей уцягнуць у карпаратыўнае поле гэтай канкрэтнай улады і зрабіць іх перад ёй вінаватымі.

Асабліва ўражваюць прысуды за здраду Радзіме беларускай патрыятычнай моладзі. Іх віна была толькі ў тым, што радзімаю лічылі не імпэрыю, а сваю Беларусь.

Памёр у ППЛ

Канцылярыт -- гэта ня проста мова, а стыль жыцьця. Форма адзеньня кіцель, масыўныя дзьверы ўстаноў, насупленыя твары, кіслае паветра, жоўтая настольная лямпа. І, натуральна, цалкам адпаведныя ўсяму гэтаму словы, якія ў нармальным жыцьці гучаць недарэчна.

Вайсковы-ваенны... А чаму ўвагуле гэтымі архівамі, дзе амаль сто адсоткаў ахвяраў – цывільнае насельніцтва, якое напраўду нікому не зрабіла шкоды – чаму імі займаецца КГБ -- структура нацыянальнай бясьпекі? Яшчэ можна фармальна неяк прывязваць белымі ніткамі справы, дзе фігуруе шпіянаж, а што да антысавецкай агітацыі... -- якое дачыненьне маюць гэтыя тысячы спраў да сёньняшняй РБ і яе бясьпекі?

Падмена паняткаў на тое і робіцца, каб губляўся ўсялякі сэнс. Вось яшчэ адна надзвычай пашыраная ў картатэцы фраза: Памёр у ППЛ. На канцылярыце катаргу называлі папраўча-працоўным лягерам. Асуджаныя – галоўным чынам, працоўныя людзі – нібыта працаю мусілі выпраўляць сваё непрыманьне калектывізацыі і савецкага беззаконьня. Але тут усё зразумела. Цікава, што да вайны гэтыя ППЛ адкрыта называлі канцлягерамі. Гэта пасьля яго трывала асацыююць толькі з нацысцкімі лягерамі сьмерці, а свае, савецкія, пачнуць называць папраўча-працоўнымі. Яны й самі разумелі, што нікога яны не “паправяць”, але гучала больш гуманна.

БАРАВІК Павал Фэліцыянавіч, нар. 1905 у г. Менск, паляк, сярэдняя адук., беспрацоўны. Жыў: Менск, вул. Грушаўская 73, кв. 1. Арыштаваны 29.04.25. Асуджаны 29.06.17 калегіяй ОГПУ за тое, што ў 1920 з адступаючымі палякамі сышоў у Польшчу, затым нелегальна вярнуўся ў Менск, паводле арт. 58/6 КК РСФСР на 3 гады канцлягера, г. Кем, Карэльскай рэсп. 92.03.03 Бел. ваенная пракуратура. КГБ БССР 32354-с

ЮРЖЫЦКІ Ўладзімер Міхалавіч, нар. 1906 у в. Душкава Ракаўскай вол. Валожынскага павету, работнік па найму ў в. Душкава. Арыштаваны 26.07.09. Асуджаны 26.10.15 за нелег. пераход мяжы на зад. польразьведкі паводле арт. 66, 98 КК БССР на 3 гады ППЛ, Салавецкі канцлягер. 92.06.06 справа пераглядалася Пракуратурай РБ. КГБ РБ 33939-с

Аднак пакінем канцлягеры і вернемся да тысячы і тысячы разоў паўторанай у архіве КГБ фразы “Памёр у ППЛ”. Тут у канцылярыце мы маем справу ўжо не з падменаю словаў, а з падманам справай. ППЛ па сутнасьці – хіба гэта ня тое самае, што ВМП? Калі вам “тройка” дае не расстрэл, а катаргу ў Сібіры з тым самым, толькі расьцягнутым у часе вынікам. Дзеля чаго? Каб страшная катавальня ў кабінэтах НКВД зьмянілася катавальняю на этапах, а пасьля катавальняю ў труме якой-небудзь забітай вязьнямі баржы і каменяломнямі ці лесапавалам, але ж з тым самым, што і ВМП канцом – памёр у ППЛ.

Самы гібельны год для асуджаных на катаргу беларусаў у савецкай пенітэнцыярнай сыстэме – 1942. Ясна, што ў лягерах было поўна садыстаў і што людзі не адыходзілі з жыцьця на разьвітальнай пасьцелі. Паміралі, галоўным чынам, ад пабояў і катаваньняў. Часам і ў справы гэта трапляла словам – ад крывазьліцьця. 

1942 год. Гэта не пачатак вайны, але і пералом у вайне яшчэ не настаў. Ніхто ня ведае, у які бок хісьнецца ківач гісторыі. Уся Краіна саветаў у адзіным напружаньні робіць неверагодныя высілкі, каб пераламіць пераможны наступ войскаў гітлераўскага рэйху. Гэтай мэце аддаецца ўсё – і жыцьцё салдата на перадавой, і талент генэрала, і ўся энэргія заводаў тыла. А тым часам што адбываецца зь мільёнамі зьняволеных ГУЛАГу? Дакладней, што адбываецца ў мазгах вертухаяў, якія ня ўключаныя ў працэс ваеннага супрацьстаяньня? Яны па-вертухайску прыкідваюць – а што, калі? А што калі пералому не наступіць? На далейшыя развагі не стае розуму і адукацыі. Тут самае галоўнае, падымаецца аднекуль з-пад страўніка тая глыбока схаваная ў чалавечай душы муць – уседазволенасьць і асалода забойства іншага чалавека і беспакаранасьць. Кантроль зьверху фактычна адсутнічае, бо перакінуты кудысьці на фронт. І ГУЛАГ ператвараецца ў сапраўднае пекла. Вось адкуль гэты 1942 год, калі лёсы нашых рэпрэсаваных суайчыньнікаў найчасьцей сканчаліся радком “Памёр у ППЛ”.

Нехта скажа, што людзі часам і самі паміраюць. Старасьць, хваробы... Сярэдні ўзрост “памерлых у ППЛ” мужчын – 40-50 гадоў. Для жанчын гэты тэрмін наступаў на дзесяць гадоў раней. Але пра жанчын крыху пазьней.

... Баярын Алімпі Архіпавіч, 1865 году нараджэньня, беларус, селянін зь вёскі Баркі Халопеніцкага раёну. 20 кастрычніка 1937 году асуджаны “тройкай” за антысавецкую агітацыю на 10 гадоў ППЛ у Цемлаг НКВД. 13 траўня 1942 году памёр у ППЛ.

Гэты Алімпі Баярын ужо на момант прысуду меў 72 гады, а яму ўляпілі 10 гадоў катаргі. Цемнікаўскі лягер знаходзіўся ў Мардовіі і займаліся там лесапавалам. Дзіва, што наш дзед дацягнуў яшчэ да сямідзесяці сямі. Калі яго туды адрпаўлялі, напэўна ж і ён сам і оперы разумелі, што гэта фактычнае ВМП. Але працягнулі пакуты. Дзядоў шкада, толькі тут у нас няма такіх яскравых падставаў назваць іх сьмерць заўчаснай, як у выпадках з маладымі.

Юшкевіч Ігнат Паўлавіч, 1916 году нараджэньня, сьлесар-токар кавльскай арцелі ў горадзе Беразіно. У 1937-м асуджаны за антысавецкую агітацыю на 10 гадоў ППЛ у Магадан. 26 лютага 1942 году памёр у ППЛ.

Гэты маладзён з кавальскай арцелі напэўна ж ня скардзіўся на здароўе. Але вось памёр, маючы ўсяго 26 гадоў. І такія выпадкі зусім ня рэдкасьць. Станіслава Буйку, селяніна з Плешчаніцкага раёну асудзілі за сувязь з польскім агентам, калі яму было ўсяго 19. А праз год, на катарзе ў Архангельскай вобласьці хлопца ня стала. Лявонцію Буланчыкаву, вээтэрынарнаму лекару зь Сіроцінскага раёну Віцебскай вобласьці, якога судзілі за антысавецкую агітацыю, не ўдалося нават да катаргі даехаць. “Памёр пад вартай”.

Люльковіч Антон Сяргеевіч, 1914 году нараджэньня, селянін зь вёскі Дзівін Кобрынскага раёну. Асуджаны ў 1940 годзе за сувязь польскай паліцыяй на 5 гадоў ППЛ у Комі АССР. 2 лістапада 1942 году памёр у ППЛ.

Выходзіць, Антону Люлькевічу было 28 гадоў. Таксама ня век для натуральнага сыходу.

СУРЫМТА-МІ(А)ЛАШЭЎСКАЯ Браніслава Станіславаўна, нар. 1911 у в. Шепели Заслаўскага р-ну, полька, зь сялян, пачатк. адукацыя, калгасьніца По у м. ж. Менская Заслаўескийд. Шепели а 38.01.14 38.02.22 «асобай нарадай» як агент польскай выведкі паводле арт. 68-1 КК БССР на 10 гадоў ППЛ у Карлаг. НКВД38.11.24 памерла у ППЛ. 89.04.30 справу пераглядала Пракуратура БВА. КГБ РБ 30016-с

ШЫДЛОЎСКАЯ Ганна Пятроўна, нар. 1923 у в. Слабада Узьдзенскага р-ну Менскай вобл., беларуска, зь сялян, пачатк. адукацыя, малолетняяМенская Узденскийдер. Слабада а35.07.25 7 член кулацкай сям'і высылкаг. Котлас Архангельскай вобл. 36. 00. 00 памерла ад голода93.02.15 справа пераглядалася Пракуратурай РБ. УВД Архангельскай вобл. 4617

Сярэдні ўзрост памерлых у мужчын 40-50 гадоў, у жанчын на 10 гадоў менш.

ЯІЧКА Яніна Язэпаўна, нар. 1924 г. Менск, беларуска, з рабочых, нясконч. сярэд. адук., пам. фармацевта Аптека при центр. поликлинике Менская Менскі Менск 44.08.17 44.11.05 судовым ворганам за здраду Радзіме паводле арт. 63-1 КК БССР на 10 гадоў ППЛ, 3 гады п/пСевураллаг47. 11. 03 памерла у ППЛ. 66. 07. 01 справу пераглядала Суд. кал. па крым. справах ВС БССР. КГБ РБ 19505-С

ЗМАЧЫНСКАЯ Вера Ўладзімераўна, нар. 1926 г. Стоўбцы Баранавіцкай вобл., беларуска, са службоўцаў, няск. сярэд. адук., навучэнка Курсы бухгалтаров МенскаяМенск а 45.01.10 45.11.24 «асобай нарадай» як член СБМ паводле арт. 63-1, 76 КК БССР на 5 гадоў ППЛ у Архангельскую вобл. 50. 05. 12 памерла у ППЛ93.02.09 Вярхоўны суд РБ. КГБ РБ 35456-с

КУНЦЭВІЧ Валянціна Іпалітаўна, нар. 1921 у в. Н. Пагост Мёрскага р-ну Віцебскай вобл., беларуска, зь сялян, пачатк. адукацыя, сялянка, аднаасобная гаспадарка Віцебская Миорскийдер. Н. Пагост 41. 02. 02 41.06.18 «асобай нарадай» за к/р дзейнасьць 24, паводле арт. 64, 145 КК на 8 гадоў ППЛ41.06.00 памерла у ППЛ60.11.16 справа пераглядалася Пракуратурай Віцебскай вобл. УКГБ Віцебскай вобл. 10741-п

ЛАСОЎСКАЯ Антаніна Мікалаеўна, нар. 1909 г. Менск, беларуска 1 2 студэнтка Менскі политэхн. итсЦітут Менск, вул. Сьвярдлоўская 77/3 а Арыштаваная 37.11.05. Асуджаная 37.11.28 «асобай нарадай» як жонка ворага народа 24-68,24-70,76 на 8 гадоў ППЛ у Карлаг., г. Акмолинск38.03.26 памерла у ППЛ Акмолинское аддз. Карлага 57.06.03 справу пераглядала Суд. кал. па крым. справах Вярх. суда БССР КГБ БССР 10396-с

МАЛЕЦКАЯ Алена Іванаўна, нар. 1913 у в. Альхоўка Ветрынскага р-ну Полацкай акр., беларуска, зь сялян, сялянка, аднаасобная гаспадарка Віцебская Ветрынскагад. Альхоўка 29. 12. 23 30.01.29 «асобай нарадай» за а/с агітацыю паводле арт. 24-72 КК БССР на 3 гады высылкіТомский округ30. 05. 03 памерла у больниц 66.05.21 справа пераглядалася Віцебскім аблсудом. УКГБ Віцебскай вобл. 21153-П

Позьняя
БАРБАРЧУК Ніна Язэпаўна, нар. 1919 у г. Менск, беларуска, з рабочых, выш. адук., лекар 10-й паліклінікі 5-й бальніцы, г. Менск. Арыштаваная 61.10.28. Асуджаная 62.01.15 судовым ворганам за а/с агітацыю паводле арт. 67 ч. I КК БССР на 5 гадоў ППЛ. 91.12.16 справу пераглядаў Прэзідыюм Вярх. суда РБ КГБ БССР 32070-с

назва вёскі

БАРАВІК Кірыла Трахімавіч, нар. 1869 у в. Вечнасьць Круглянскага р-ну БССР, беларус, зь сялян, нясконч. пачатк. адукацыя, селянін, аднаасобная гаспадарка ў в. Антонава Аршанскага р-ну. Арыштаваны 30.02.14. Асуджаны 30.03.12 «тройкай» за а/с агітацыю паводле арт. 72 КК БССР на ссылку (тэрмін не ўказаны). 89.12.12 справа пераглядалася Пракуратурай Віцебскай вобл. УКГБ Віцебскай вобл. 20939-п

ФЁДАРАЎ Фядот Фёдаравіч, нар. 1883 у в. Слабада Вяліскага р-ну Зах. вобл., расеец, зь сялян, пачатк. адукацыя, рулявы парахода “Вяліса” ў Віцебску. Арыштаваны 37.09.20. Асуджаны 37.09.26 «тройкай» за а/с агітацыю паводле арт. 72 КК БССР на 10 гадоў ППЛ у Севжэлдарлагу. 42.08.18 памёр у ППЛ. 65.11.13 справа пераглядалася Віцебскім аблсудом. УКГБ Віцебскай вобл. 13202-П

МАРОЗАЎ Васіль Уладзімеравіч, нар. 1901 у в. Раманаўка Курмышскага р-ну Горкаўскай вобл., расеец, зь сялян, тэхнік-плянавік в/ч 34490. Жыў: Берасьце, вул. Маякоўскага 8. Удзельнік грам., фінскай, айчыннай войн. Арыштаваны 57.08.09. Асуджаны 58.03.03 судовым ворганам за а/с агітацыю паводле арт. 72 КК БССР на 5 гадоў ППЛ, 3 гады п/п у Мардоўскай АССР, п/а Явас, п/с 385/11. 80.04.18 Пленум ВС СССР. УКГБ Берасьцейскай вобл. 7220-С

МАРОЗІК Міхал Сідаравіч, нар. 1867 у в. Дыя Чэрвеньскага р-ну Менскай вобл., беларус, зь сялян, нясконч. пач. адук., калгасьнік у к-се “Гута пpалетаpы” ў в. Дыя. Арыштаваны 37.07.18. Асуджаны 37.08.25 «тройкай» за а/с агітацыю паводле арт. 72 КК БССР да ВМП. Расстраляны ў Чэрвеньскай турме 37.09.02. 59.06.27 справу пераглядаў Прэзідыюм Менск. аблсуда. КГБ РБ 14527-с

ФІЛІПОВІЧ Вацлаў Іванавіч, нар. 1894 у в. Кміты Жымінскай вол. Ковенскай губ., беларус, зь сялян, непісьменны, адк. pэдактаp газэты «За пpацу», Вільня. Арыштаваны 28.12.01. Асуджаны 29.12.03 калегіяй ОГПУ за шпіянаж на карысьць Польшчы паводле арт. 58-6 КК РСФСР на 10 гадоў ППЛ. 92.04.24 Военпpокуpатуpа РБ. КГБ РБ 33575-с