У перадачы Вострая Брама мы разам зь віленскім журналістам Віталём Каракорскім разглядаем вынікі апытаньня на тэму “Ці ёсьць у Беларусі глеба для антысэмітызму?”

Такім чынам, ці ёсьць у Беларусі глеба для антысэмітызму? З такім пытаньнем на мінулым тыдні РС зьвярталася да сваіх слухачоў і да мінакоў на вуліцы. Аказалася, колькі людзей, столькі думак на гэты конт, а самое пытаньне гатовае ператварыцца ў цэлую гуманітарную дысцыпліну са сваімі палітычнымі, сацыяльнымі, культурнымі ды міжлюдзкімі аспэктамі. Аднак пачнем усё ж з правамернасьці пытаньня, якое адзін слухач назваў ня толькі непатрэбным, але й шкодным.

11-3 (Пытаньне не павінна і ўзьнікаць)

Этат вапрос даже не должен вознікать в Беларусі. Это смешно і правокація. Мы жілі-радовалісь, что у нас есть і татары і полякі і евреі. І когда сталі уезжать, то как бы опустошалось даже. Все сожалеют, что уездают знакомый Саша і Міша. Евреі – оні тоже нужны. І театр еврейскій был у нас. Я помню і до войны ходіл і после войны. Мы ходілі с родітелямі. Просто інтересно іх культуру посмотреть. Там где вот сейчас русскій театр. Поэтому не надо отождествлять нас с літовцамі, как кто-то пытается. Вот оні унічтожалі евреев. Хуже фашістов. 

Да ўдзелу ў сёньняшняй перадачы я запрасіў віленскага журналіста Віталя Каракорскага. Віталь нарадзіўся і вырас у Бабруйску, а цяпер ужо шмат гадоў робіць адмысловую габрэйскую праграму “Менора” на Літоўскай тэлевізіі. Віталь, спачатку пра самое пытаньне “Ці ёсьць у Беларусі глеба для антысэмітызму?” – ці яно правамернае?

КАРАКОРСКІ: Тут ёсьць рацыя, таму што шукаць рацыянальныя падставы гэтай, на мой погляд цалкам ірацыянальнай зьявы – ці трэба? Але калі зьява ёсьць, дык напэўна і разважаць пра яе трэба. Вось чалавек кажа, што ўсё было добра, быў тэатар у менску нават. Дык ён быў зьнішчаны. Калі была вялікая хваля дзяржаўнага антысэмітызму. З канца вайны па самы канец Савецкага Саюзу. У мяне асабістыя ўспаміны зьвязаныя з той справай... Калі пра савецкую дзяржаву ідзецца, дык была абсалютна антысэміцкая дзяржава, асабліва пасьля вайны.

АШ: А што б ты адказаў слухачу, які называе наша пытаньне шкодным?

КАРАКОРСКІ: Гэта безумоўна чалавек савецкая фармацыі, які думае, што калі праблему не называць, дык яе і няма.

АШ: Дарэчы, , атрымалі мы на гэтым тыдні і процілеглы адказ – пра тое, што нам трэба часьцей уздымаць закранутую праблему.

10-5 (Пытаньне патрэбнае)

Вельмі слушнае пытаньне. Габрэяў ня любяць ва ўсім сьвеце. І ў апошні час усё больш. Гэта прызнаюць і яны самі. Чаму? Габрэі любяць прадстаўляць сябе пакрыўджанымі ўладай. У той жа час амаль усе расейскія палітыкі – габрэі. У тым ліку Яўлінскі, Жырыноўскі, Нямцоў, Хакамада, Лужкоў і іншыя. Што амаль усе расейскія алігархі – габрэі. Што ўся прэса і амаль усе вядучыя на радыё і ТВ – габрэі. Што рэвалюцыю ў Расеі зрабілі габрэі. За што нам іх любіць? Для Беларусі габрэйскае пытаньне мае асаблівае значэньне. Да рэвалюцыі ў Беларусі жыло габрэяў як нідзе многа, і гэта была найбольш адукаваная і арганізаваная частка насельніцтва. Значная частка іх была камісарамі і прыклала руку да рэпрэсіяў у дачыненьні да нац. Інтэлігенцыі. Але будзем справядлівымі. Габрэі ўнесьлі значны ўклад... 

З іншага боку, той, хто працуе ў інтэлектуальнай сфэры, разумее, што там пануюць габрэі. Абараняць трэба не габрэяў, яны не прападуць. У іх ёсьць арганізаваная міжнародная падтрымка. А сваіх, бязродных, яны прападаюць. Барацьбу трэба весьці не супроць габрэяў, а супроць сваёй бязграматнасьці. Каб зразумець, хто мы такія беларусы, трэба часьцей абмяркоўваць узьнятае вамі пытаньне.

Каракорскі: Чалавек, безумоўна, думае і пр антысэмітызм, пра гэтую зьяву і пра жыдоўства ўвогуле. Але тое, што ён кажа, цалкам супячрэчыць... Яны занялі нашыя месцы.

АШ: А што ты скажаш наконт такога шырокага ўдзелу габрэяў у кіраваньні цяперашняй Расеяй – менавіта на гэта многія зьвяртаюць увагу.

Каракорскі: Я добра памятаю пачатак гэтага працэсу.  Беразоўскі

АШ: Яшчэ часьцяком згадваюць камісараў...

Каракорскі: Ну, а што камісары? ... Былі расейцы камісары...

Дубавец: Іншымі словамі, прыклады ад камісараў да Беразоўскага сьведчаць пра большую гатовасьць габрэяў да радыкальных пераменаў, да рызыкі ў часы катаклізмаў.

Перш чым перайсьці да сутнасьці сёньняшняе праблемы, прапаную паслухаць матэрыял карэспандэнткі Радыё Свабода Ганны Соусь, які яна запісала на менскіх вуліцах.

(Карэспандэнтка: ) “Як Вы лічыце, ці ёсьць у Беларусі глеба для антысэмітызму?” 
(Спадарыня: ) “Гледзячы дзе… У вёсцы няма глебы для антысэмітызму, а ў гарадох можа ёсьць”. 
(Другая спадарыня: ) “Я думаю, што глеба для антысэмітызму ў Беларусі ў прынцыпе адсутнічае, таму што ўсе разумныя людзі, габрэі ўжо зьехалі… Калі што й здараецца, то з падачы КГБ або расейскіх спэцслужбаў. Бо ў Расеі даволі распаўсюджаная тэма антысэмітызму, і да гэтага часу простыя расейцы вінавацяць габрэяў у сваіх праблемах”. 
(Спадар: ) “Глеба для антысэмітызму?.. У прынцыпе, на тэрыторыі Савецкага Саюзу яна заўсёды была. Я ведаю, што беларускі народ даволі талерантны да ўсіх нацыяў. Аднак заўсёды былі асобныя індывідумы, якія свае няўдачы перакладвалі на ўдачу другіх нацыяў толькі таму, што яны такімі зьяўляюцца — і на габрэяў, і на арабаў ды на іншых”. 
(Другі спадар: ) “У мяне нават кніга ёсьць дома, дзе пра габрэяў гавораць шмат благога. Называецца “Аб габрэйскім фашызьме”. Нелегальна набыў яе ў Расеі, але яна распаўсюджваецца і ў нас у Беларусі”. 
(Карэспандэнтка: ) “Як Вы лічыце, ці ёсьць у Беларусі глеба для антысэмітызму?” 
(Спадар: ) “Канечне, ёсьць”. 
(Карэспандэнтка: ) “Ці сутыкаліся Вы з праявамі антысэмітызму?” 
(Спадар: ) “Так, былі выпадкі. Я лічу, што гэта недалёкія людзі, якія робяць такія рэчы”. 
(Карэспандэнтка: ) “Ці ёсьць у Беларусі глеба для антысэмітызму?” 
(Спадарыня: ) “Няма. У мяне шмат сяброў-габрэяў, вельмі добрыя людзі, і ўвогуле, гэта не ўласьціва беларусам”. 
(Спадар: ) “Для гэтага паўсюль глеба можа зьявіцца. З гэтым у нас імкнуцца, калі зьявіцца, на карню зьнішчыць — каб такога не было”. 
(Другі спадар: ) “Няма, бо прадстаўнікі гэтай нацыяў жывуць на тых жа правах, што й карэнныя беларусы. Я думаю, што няма патрэбы нават уздымаць гэтае пытаньне. Вы ведаеце, колькі вядомых беларускіх габрэяў сталі за мяжой, у Ізраілі вядомымі дзеячамі? Яны жывуць лепей за нас, карэнных беларусаў. Ёсьць такі помнік у Трасьцянцы, там іх вельмі шмат пахавана. Мы шануем памяць аб тых, хто загінуў у 2-й Усясьветнай вайне”. 
(Другі спадар: ) “Я думаю, што няма. Адкуль Вы ўзялі, што ў нас ёсьць такое? Мне задецца, што няма. Тут усе добрыя людзі, і каб такое… Я ня чуў ніколі”. 

(Трэці спадар: ) “Глеба для антысэмітызму… Напэўна ўжо не ў такім памеры, як гэта было за савецкім часам. З большага таму, што прадмета справы — габрэяў — усё менш і менш. Мы ўжо звыкліся з тым, што ўсё радзей іх сустракаем у жыцьці. Пытаньне гэта вечнае… Пакуль ёсьць апошні габрэй — ёсьць і антысэмітызм, бытавы ці нейкі іншы. Думаю, што тэма актуальная. Ёсьць габрэі — ёсьць пытаньне. Няма габрэяў — чаму іх няма? Вось гэта пытаньне…”

КАРАКОРСКІ: ксенафобская палітыка. Антызаходняя – антысэміцкая.

АШ: Будзем лічыць, што мы разабраліся з правамернасьцю пытаньня. І цяпер паспрабуем адказаць на яго. Але спачатку паслухаем адказ слухача:

11-5 (Антысэмітызм – выдумка сіяністаў)

... якія больш за 2 тысячы гадоў вядуць свой народ да сусьветнага ўладараньня. Ёсьць і павінна быць юдафобія, бо жыды – іншароднае цела, як той вірус. Калі пранікае ў арганізм другіх дзяржаў, разбурае знутры. Разбурае дзяржаўнасьць, эканоміку і культуру.

Каракорскі: Я гэтаму спадару магу адказаць як вірус вірусу. Жыды разбураюць дзяржаўнасьць... Мне шкада, што няма такіх...

АШ: Бадай і пра Беларусь ня скажаш, што габрэі разбураюць ці некалі разбуралі яе дзяржаўнасьць – такіх фактаў няма.

КАРАКОРСКІ: Мне шкада, што няма такіх...

АШ: Наступная наша слухачка мяркуе, што антысэмітызм – гэта бескультурнасьць. І вандалы, якія нішчаць габрэйскія могілкі, з тым самым імпэтам зьнішчаюць і беларускія помнікі...

09-8 (Антысэмітызму няма, ёсьць вандалізм – і супраць усяго бел.)

Раіса Мікалаеўна, горад Магілёў. За маё жыцьцё я не назірала на дзяржаўным узроўні антысэмітызму. Заўсёды з савецкіх часоў габрэі займалі пасады кіраўнічыя, адказныя, вельмі шмат іх было ў адукацыі, у ахове здароўя. І гэта было добра. На жаль, зараз габрэяў у нас стала мала. Няма, я думаю, і зараз антысэмітызму ў нас у Беларусі. Ні на дзяржаўным, ні на пабытовым узроўні. А што ёсьць праявы вандалізму, дык вандалы нішчаць і ўсё беларускае.

Каракорскі: У Францыі...

АШ: Наступны званок – пра тое, што антысэмітызм экспартуецца ў Беларусь з Расеі для прыкрыцьця палітыкі русіфікацыі:

11-1 (Антысэмітызм ёсьць)

Ёсьць. Вось нядаўна сустрэў знаёмую музыкантку, дык я кажу, што цікавая была трансьляцыя з Ліона опэры “Любоўны напітак” і наогул гляджу. Яна кажа – фу, і ты смотрыш гэтыя жыдоўскія перадачы? Я замоўк, але потым успомніў, што калісьці мне далі кніжку “Война по законам подлості” – жыды прадаюць Расею, дабро і народ... А я чалавеку, які даў – ён рускі – кажу, а вы ці ня тое ж робіце тут у Беларусі? І наш патрыятызм зьнішчаеце, і нашу душу і нашу мову. І вы такія кнігі пішаце, каб скрыць ваш антыславянізм на Беларусі.

АШ: Ёсьць і іншае меркаваньне – пра тое, што антысэмітызм у Беларусі – свой, прычым дзяржаўны:

09-6 (У Беларусі – дзяржаўны антысэмітызм)

Яшчэ некалькі гадоў назад была выпушчаная антысэміцкая кніга на рускай мове “Вайна по законам подлості”, у якой зноў паўтараецца хлусьня пра пратаколы сіёнскіх мудрацоў і іншае. Прадстаўнікамі габрэйскай грамадзкасьці быў пададзены іск у суд і суд вынес рашэньне на карысьць аўтараў гэтай кнігі. Гэта што, ня глеба для антысэмітызму? Па разбурэньню на габрэйскіх могілках неаднаразова падаваліся пратэсты і іскі ў пракуратуру і суды, але таксама адмова. Што гэта ня глеба для антысэмітызму? А пракуратура і суды – гэта дзяржаўныя органы. І гэта даказвае, што існуе дзяржаўны антысэмітызм. 

Ёсьць такі Касьцян з антысэміцкімі заявамі. Уся міліцыя антысэміцкая. Яны нават і шукаць ня будуць тых, хто ажыцьцяўляе антысэміцкія дзеяньні. Ідэолягі – Акулаў... Яны нарачыта называюць Безароўскага па бацьку, каб падкрэсьліць ягоную прыналежнасьць, у той час як іншых імя па бацьку не называюць. Яны хочуць такім чынам ангажаваць малаадукаваную частку насельніцтва Беларусі.

Каракорскі: Бегун – школа.

АШ: Віталь, папярэдні слухач назваў нямала фактаў з сучаснага беларускага жыцьця. Параўнай, калі ласка, гэтую сытуацыю з тым, што цяпер ёсьць у Літве.

КАРАК: Могілкі па-першае...

АШ: Як да блазна... У кожнай краіне ёсьць свае палітыкі-эксцэнтрыкі. Праўда, гэта ня тычыцца Беларусі, дзе ўсе дзяржаўныя дзеячы нібы на адзін твар, а значыць і ўсялякая недарэчнасьць, сказаная прадстаўніком улады, мусіць расцэньвацца як дзяржаўная палітыка... Гэта значыць, не як дурасьць ці выбрык блазна, а як нешта абсалютна сур’ёзнае.

Паслухаем наступны званок – пра тое, што антысэмітызм у нас паходзіць ня з гораду, а зь вёскі.

09-2 (глеба ёсьць у вёсцы – сярод непісьменных нашчадкаў былых халопаў)

У мяне, карэннага менчука, які зараз жыве ў вёсцы, на вашае пытаньне два адказы. Першае, дзякуючы стану месьціча, які зь дзяцінства жыў у адным пад’езьдзе з габрэямі і дзякуючы спорту ўваходзіў у так званую залатую моладзь, у нас, залатых, антысэмітызм выклікаў толькі сьмех, бо мы лічылі яго за вар’яцкі шабаш, ня болей. А як вясковец, ужо восем гадоў, я пачаў разумець, адкуль карані і глеба антысэмітызму ў Беларусі. У нашай улады ён даволі добра прыхаваны і адначасова яўны. Бо ўсе яны зь вёскі, дзе пабытовы антысэмітызм заўсёды квітнеў сярод непісьменных нашчадкаў былых халопаў, гаротных людзей. А моц пачаў набіроць антысэмітызм зараз, дзякуючы РПЦ, якая ня толькі пачала ўхваляць расейскі імпэрскі шавінізм і друкаваць Бегуна і яму адпаведных пісак. Ваш Генадзь Майсеенка.

КАРАКОРСКІ

АШ: А вось думка, пра тое – што антысэмітызм у Беларусі паходзіць з Расеі, з Крамля і былога КГБ.

09-1 (антысэмітызм ідзе з Расеі)

Раньше в Беларусі жыла многа евреев. Потом почті все уехалі за граніцу. І в связі с этім я просто хочу передать всем своім лучшім друзьям, знакомым, однокласнікам, учітелям, которые сейчас жівут а Ізраіле, Германіі, Амеріке, большой прівет. А этім негодяям, антісемітам, я хочу сказать, как можно ненавідеть тех, кто нас учіл, лечіл, тех, с кем вырос, дружіл і просто обшчался? На мой взгляд, вся эта антісемітская грязь ідет із Россіі, от кремлевскіх чіновніков, із бывшего кровавого КГБ. А что касается моіх знакомых в Калінковічах і Мозыре, то все относятся к евреям хорошо.

Каракорскі -- Ізраіль

АШ: І апошні голас – пра паходжаньне антысэмітызму ад адной грамадзкай расейскай арганізацыі.

11-4 (Антысэмітызм – ад РНЕ)

На маю думку, такой падставы няма. Наадварот, гістарычны лёс беларускага народу і габрэйскага народу, барацьба за выжываньне аб’ядноўвае нас. Але ж крыніца для антысэмітызму ёсьць. Праўда яна не беларускага паходжаньня. І мне падаецца, што гэта ідзе ад РНЕ. Аднойчы ў пераходзе на плошчы Якуба Коласа я сустрэўся з маладымі людзьмі, якія праводзілі там акцыю. Яны сказалі, што габрэі – сапраўдныя гістарычныя ворагі рускага народу. Ад рэвалюцыі да Беразоўскага.

АШ: Віталь, ці ёсьць у краінах Балтыі арганізаваныя групоўкі РНЕ ды іншых антысэмітаў?

Каракорскі...

АШ: Нам застаецца зрабіць выніковую выснову сёньняшняе праграмы пра антысэмітызм у сучаснай Беларусі, пра тое, як па-рознаму разумеюць і ставяцца да яго людзі і пра тое, якая пэрспэктыва ў гэтым сэнсе ёсьць – не ў антысэмітызму, натуральна, а ў нас саміх. Віталь Каракорскі, табе слова:

Карак:

Габрэі сталі акрэсьленай меншасьцю, яны ўжо не рассыпаныя ў астатнім насельніцтве, як раней. Таму антысэмітызм цяпер – гэта толькі даніна нейкай традыцыі?

Ці гэта расейская традыцыя?

Ці гэта “вечнае пытаньне” – пакуль ёсьць хоць адзін габрэй, ёсьць і глеба?

Ці глеба – у той літаратуры, што распаўсюджваецца – пра габрэйскі фашызм, пратаколы мудрацоў і г.д.?

Когда будет покончено с государственным антисемитизмом?
12:23, 11/09/2003

В открытом письме к представителям власти президент зарегистрированной в США Всемирной ассоциации белорусских евреев Яков Гутман предлагает покончить с проявлениями государственного антисемитизма в Беларуси. В письме, адресованном министрам обороны, здравоохранения, культуры, внутренних дел и генеральному прокурору Беларуси, сообщается, что в городе Мозыре (Гомельская область) вдоль улицы Рыжкова началась прокладка газопровода по территории закрытого в 60-е годы минувшего века еврейского кладбища, где находятся братские захоронения жертв второй мировой войны, обладающие статусом историко-культурной ценности.

Автор отмечает, что Мозырский ГРОВД не привлек к ответственности гражданку Елену Эмомову за самовольное присвоение части участка между домами 9 и 11 по улице Кирова, где осенью 1941 года десятки мозырских евреев совершили акт самосожжения после захвата города нацистами. "Мозырский ГРОВД систематически дезинформировал МВД по этому вопросу, - считает Я.Гутман. - Без согласования с департаментом по охране историко-культурного наследия и реставрации Министерства культуры Мозырский горисполком разрешил возведение хозяйственных строений в охранной зоне объекта, который имеет статус историко-культурной ценности".

Президент ВАБЕ далее сообщает, что, несмотря на обращения начальника управления увековечения памяти защитников Отечества и жертв войн Министерства обороны полковника Виктора Шумского и замминистра здравоохранения, главного государственного санитарного врача Беларуси Валерия Ключеновича в Мозыре до сих пор продолжается нарушение законодательства в области охраны историко-культурного наследия.
 
Вместе с тем, по его словам, после длительного отказа власти Мозыря на днях дали разрешение на проведение археологических раскопок в районе школы № 4 и улицы Пушкина, где похоронены 1.400 евреев - жертв нацизма и 375 участников антифашистского сопротивления, а также на месте самосожжения мозырских евреев. Раскопки будет проводить 52-й отдельный поисковый батальон Министерства обороны.

Сенатор Кемпбелл отмечает проблему антисемитизма в Беларуси
15:43, 05/09/2003

На заседании Комиссии по безопасности и сотрудничеству в Европе, прошедшем 3 сентября в Вашингтоне, американский сенатор, сопредседатель Хельсинкской Комиссии США Бен Найтхорс Кемпбелл выступил с речью, посвященной проблемам нарушения прав человека и антисемитизму. Он упомянул Беларусь в контексте ухудшающейся ситуацией с антисемитизмом в регионе.

Белорусские власти должны ответить за антисемитскую политику
12:02, 12/06/2003

Такую позицию президент ВАБЕ Яков Гутман мотивирует многочисленными фактами разрушения еврейского историко-культурного наследия и вандализма на еврейских захоронениях в Беларуси, в частности, недавним осквернением 78 могил на двух еврейских кладбищах в Гомеле.

Послы ЕС в Беларуси ответили вандалам-антисемитам
13:04, 03/06/2003, www.jewish.ru

В минувшую пятницу послы государств Евросоюза провели в Минске беспрецедентную акцию. В знак солидарности с белорусскими евреями они посетили места, связанные с историей минского гетто, а также здания бывших синагог. Дипломаты решили провести это мероприятие после того, как 26 мая был осквернен мемориальный комплекс, посвященный жертвам минского гетто.

По факту вандализма было заведено уголовное дело. Однако, как сообщил вице-президент Союза белорусских еврейских организаций и общин Яков Басин, за последние 14 лет в Беларуси не был наказан ни один человек, виновный в антисемитизме. "Белорусские власти делают вид, что у нас ничего не происходит, - говорит Басин. - Это беспрецедентная для Европы акция, поскольку ни в одной другой стране послы других государств не вынуждены заострять внимание на проблемах антисемитизма". 

 Вандалы осквернили мемориал «Яма»
11:18, 27/05/2003

В Минске осквернен мемориал "Яма" — на нем появились изображения фашистской свастики. На месте мемориала в годы второй мировой войны, напомним, располагалось минское гетто, в котором нацисты уничтожили более 100 тысяч человек.

По мнению Я.Басина, акт вандализма совершен неонацистами, которые, по его словам, сделали политическое заявление, изобразив фашистскую свастику белой масляной краской на меноре у входа в мемориал и на еврейском тексте памятника. Вместе с тем, Я.Басин усматривает угрозу в действиях неонацистов, которые в нижней части обелиска написали "Холокост. 2003", а на его верхней горизонтали — слова "Бей жидов". 

"Мы готовим заявление в прокуратуру о возбуждении уголовного дела и заявление на имя президента Беларуси от лица всех еврейских общественных и религиозных объединений страны", — сообщил Яков Басин. По его словам, "несмотря на все обращения общественности, в Беларуси до сих пор никто не осужден за проявления антисемитизма". 

По словам юриста представительства Союза комитетов в поддержку евреев бывшего СССР Артура Лившица, на днях было осквернено и еврейское кладбище в Бобруйске (Могилевская область), а также монумент жертвам Холокоста в деревне Тимковичи (Кобринский район Брестской области). Мемориал сооружен при помощи евреев-граждан Канады, чьи родственники погибли в местном гетто в годы второй мировой войны.

Евреи требуют прекратить распространение «Русского вестника»
11:38, 11/04/2003, Росбалт

Союз белорусских еврейских общественных объединений и общин, Объединение иудейских общин, Иудейское религиозное объединение и Религиозное объединение общин прогрессивного иудаизма выступили с протестом против распространения на территории Беларуси издающейся в России газеты «Русский вестник». Лидеры этих организаций обратились к генеральному прокурору Беларуси Виктору Шейману с письмом, в котором обвиняют «Русский вестник» в «неприкрытой» пропаганде антисемитизма.

«В конце марта в киосках «Союзпечати» в значительном количестве появился в продаже выпуск газеты «Русский вестник» (2003, N5), в котором муссируется миф о евреях, использующих жертвенную кровь в своих ритуальных целях», — говорится в письме. Авторы напоминают белорусскому генпрокурору, что «умышленные» действия, направленные на возбуждение национальной и религиозной вражды, унижение национальной чести и достоинства, подлежат наказанию в соответствии со статьей 130 Уголовного кодекса Беларуси.

Иосиф Кобзон отменил свой концерт в Минске в знак протеста
14:18, 25/03/2003

Депутат Государственной думы России, народный артист СССР Иосиф Кобзон отменил свой концерт в Минске, запланированный на 26 марта. Такое решение артист принял после обращения к нему известных белорусских ученых и деятелей культуры, в котором, в частности, говорилось, что в сфере межнациональных отношений Беларусь "приблизилась к нацистским стандартам", о чем свидетельствует издание в Минске в 1999 году книги "Война по законам подлости". Причем, как отмечалось в обращении, этот "антисемитский, антикатолический, антидемократический опус" был отпечатан на государственном предприятии "Минская фабрика цветной печати" тиражом в 30 тысяч экземпляров и бесплатно распространялся в «парламенте» Беларуси.

Правозащитники предлагают проводить в Беларуси мониторинг ксенофобии
10:55, 18/02/2003

 Директор бюро по правам человека и соблюдению законности в бывшем СССР американского Объединения комитетов в защиту евреев в бывшем Советском Союзе Леонид Стонов предлагает ввести в Беларуси институт независимого общественного мониторинга ксенофобии. Эту идею он предложил на конференции "Международно-правовая защита национальных общностей", которая прошла 15-16 февраля в республиканском спортивном комплексе "Раубичи" под Минском.

Как отметил американский правозащитник, ксенофобия должна рассматриваться в контексте защиты прав человека, она является лакмусовой бумажкой состояния здоровья гражданского общества. "Глобальные исследования проявлений ксенофобии могут стать системой раннего оповещения о наличии в обществе элементов радикализма, любой враждебности и терроризма, который становится новым оружием массового поражения XXI века, - сказал Стонов. - Подобный мониторинг в Беларуси проводится на явно недостаточном уровне. Это приводит к тому, что многие люди не знают о событиях в своей стране".

Он также считает, что в республике необходимо принять Закон о реституции. Кроме того, Беларуси нужно подписать с другими государствами соглашения о сохранении наследия национальных меньшинств. Необходимость таких соглашений, по словам Леонида Стонова, вызвана развитием миграционных процессов, а также стремлением людей сохранить свое национальное наследие на территории других стран.

Правозащитник сообщил, что Объединение комитетов в защиту евреев в бывшем Советском Союзе разрабатывает критерии инвестиционной безопасности, зависящей не от конкурентоспособности, а от того климата, который существует в стране в области прав человека. Разработка таких критериев, отметил он, основана "на желании придать бизнесу моральный характер и стремлении удержать власти от нарушения прав человека". "Кто будет вкладывать деньги в Краснодарский край России, где 129-ти нацменьшинствам "дышится" плохо? Инвестор не должен туда идти, ибо его тоже не ожидает там ничего хорошего", - сказал Леонид Стонов.

Директор белорусского представительства Объединения комитетов в защиту евреев в бывшем Советском Союзе Яков Басин, выступая на конференции, заявил о существовании в Беларуси ряда проблем в отношениях между государством и национальными общностями. Он, в частности, отметил отсутствие серьезной государственной программы работы с нацменьшинствами и необходимость несения дополнений и изменений в соответствующий закон, принятый в 1992 году. "Самое главное состоит в том, - сказал Басин, - что, предоставляя значительные права национальным общностям, ни одним серьезным положением законодательства государство не берет на себя обязательств по поддержанию национальной самобытности людей, населяющих Беларусь". Вот почему, по его словам, в стране фактически отсутствует государственная поддержка нацменьшинств.

Например, отметил он, в Беларуси нет ни одной еврейской государственной школы, ни одной минуты радио- и телевещания для нацменьшинств, ни одной газеты, которая выпускалась бы за государственные средства для национальной общности. Из-за отсутствия соответствующего закона не решается проблема реституции собственности нацменьшинств и конфессий.

Яков Басин считает, что в стране "отсутствует антисемитизм как государственная социальная политика, однако существуют проблемы обеспечения социальной безопасности национальных меньшинств". Об этом, по его мнению, свидетельствуют факты появления нацистской символики на зданиях мечетей и неонацистских граффити во многих городах Беларуси, вандализм на еврейских кладбищах.

Правозащитник высказал "непонимание" позиции властных структур, которые оставили безо всякой оценки следующее высказывание "одного из главных идеологов государства" писателя Эдуарда Скобелева на страницах журнала "Неман": "Каждому народу уже пора возвращаться на свою территорию или добровольно терять право на национальную идентификацию".

этэр 24 сакавіка 2002 г.
Ці адказныя беларусы за галакост?

Менскае гета было адным з найбуйнейшых на тэрыторыі былога СССР, тут забілі каля 100 тысяч чалавек. Але гета былі і ў іншых беларускіх гарадах. У статыстычным "кожным чацьвертым" палеглым беларусе значная доля належыць беларускім габрэям. І вось тут узьнікае пытаньне. Мы можам знайсьці нямала інфармацыі пра тых, каго забівалі. Зьвесткі пра тых, хто забіваў -- непараўнальна больш абмежаваныя. Як правіла, пішуць, што расстрэльвалі немцы і паліцаі, без удакладненьня. Яшчэ згадваюць часам украінскія і літоўскія батальёны. На гэтым тле паступова пачаў фармавацца стэрэатып пра бязгрэшнасьць беларусаў, якія былі "такімі ж ахвярамі вайны, як і жыды" і якія адно толькі ратавалі габрэяў ад немцаў.
Ці так было насамрэч? З такім пытаньнем мы зьвярнуліся да старшыні Ўсясьветнай асацыяцыі беларускіх габрэяў Якава Гутмана. 

“Беларускіх паліцяў, наколькі я ведаю, не было ні ў ахове Варшаўскага гета, ні ў ахове канцлягераў. Але тут яны рабілі сваю справу".

С.Дубавец: 

Вось што згадвае Ада Райчонак з Германавічаў, якой удалося выратавацца на беларускай зямлі ў мінулую вайну:

А.Райчонак: 

"Калі казаць праўду, дык нада мной зьдзекваліся больш за ўсё беларусы. Быў такі начальнік паліцыі Туроўскі, дык ён з мамы сокі высмактываў, мама ўвесь час адкуплівалася рэчамі. І я, зьбіраючы матэрыял па галакосту, атрымала ліст ад аднаго жыхара Лужкоў, тутэйшага, ён расказвае такія жахі, што я ня вытрывала і ў сваёй газэце "Бацькаўшчына" напісала: "Хай будзе сорамна тым людзям, якія зьдзекваліся над небаракамі, якія засталіся ў жывых, але няхай будзе сорамна за іх і іх дзецям". Напрыклад, такі быў выпадак. Дзеці хаваліся ў лесе, а мужык лужэцкі іх знайшоў. Ён прывязаў іх да каня і прывёў іх у Лужкі прывязаных, іх немцы расстралялі. Так што нельга казаць, што толькі адна нацыя былі здраднікі, былі і ў нас здраднікі". 

С.Дубавец: 

В.Каракорскі: 

"Ведаеш, у маім дзяцінстве сьлядоў галакосту амаль што й не было. Чаму? У адрозьненьне ад Літвы, беларускае жыдоўства ў значнай ступені было ў эвакуацыі. Чаму гэта адбылося так? Таму што вядома: саветы прыйшлі ў Літву ў 40-м годзе, і большасьць тутэйшага жыдоўства не разумела, ня ведала расейскай мовы, і ўсё было чужое, псыхалягічна чужое..."

(С.Дубавец: ) Прабач, я цябе пераб'ю. Не выглядае на тое, каб выезд беларускіх жыдоў на эвакуацыю неяк паўплываў на зьмяншэньне маштабаў галакосту. За вайну ў Беларусі было зьнішчана каля мільёну габрэяў. Прычым гэта былі ня толькі беларускія габрэі, але й прывезеныя сюды з Аўстрыі, Нямеччыны, Чэхіі... 

(В.Каракорскі: ) "Бачыш, тут справа складаная насамрэч. Зь якіх гадоў я ведаю пра галакост, я зараз адказаць не магу. У маім асяродзьдзі, паміж маіх сяброў, усе бацькі і дзяды былі ў эвакуацыі. Яны не былі на гэтых тэрыторыях, калі тут адбываўся галакост. Я ведаю, колькі жыдоў згінула ў часе вайны ў Беларусі, але ўсё ж такі значная частка пабегла. Таму што Расея, нават савецкая Расея не ўспрымалася як штосьці чужое. У адрозьненьне ад Літвы. Тут ніхто ня бег, тут яны татальна загінулі. А ў Беларусі бацькі і дзяды ваявалі. Мой дзед, бацька майго сябра і гэтак далей. А сем'і былі ў эвакуацыі ў глыбіні Расеі, у Казахстане, Узбэкістане... Гэта па-першае, па-другое, насамрэч пазьбягалі бацькі, пазьбягалі дзяды гэтых размоваў пра галакост. Цалкам".

(С.Дубавец: ) Але ж яны ведалі?

(В.Каракорскі: ) "Яны ведалі добра. Чаму, на мой погляд, пра гэта не гаварылася на той час? Ну, па-першае, гэта было вось-вось, толькі-толькі. Па-другое, траўма была такая, псыхалягічная. Як мне вось чалавек, які нарадзіўся ў гета ў Коўне, зараз у Маскве, напэўна, першы рэжысэр Расеі, Кама Гінкас казаў: так, мне нічога не казалі бацькі пра галакост, таму што расказаць пра гэта -- яшчэ раз перажыць. Ну, а як я даведаўся... Загінула ў Менску сям'я майго... ён быў брат маёй бабулі з боку бацькі, вядомы актор Кулакоў-Рудштэйн. Ён працаваў да вайны ў жыдоўскім тэатры ў Менску, а потым у расейскім тэатры. Кузьма Кулакоў-Рудштэйн. І яны з тым дзяржаўным беларускім жыдоўскім тэатрам былі на гастролях на Ўрале дзесьці, сям'я засталася і яна загінула. І вось, напэўна, першы раз я пачуў, што ўсе ці амаль усе жыды зьнішчаліся фашыстамі на акупаваных тэрыторыях, калі была размова пра дзядзьку Кузю. А яшчэ як я даведаўся... Гэта ўжо было з боку не жыдоў, калі казалі -- я чуў гэта ў дзяцінстве -- слушна немцы рабілі, што вас зьнішчалі..."

 (С.Дубавец: ) Я спрабую параўнаць дзьве сытуацыі -- беларускую і літоўскую. У Літве ўжо сфармаваўся такі погляд, што актыўны ўдзел у зьнішчэньні жыдоў тут бралі самі літоўцы. А ў Беларусі -- іншы стэрэатып. Быццам жыдоў у нас расстрэльвалі, апроч немцаў, пераважна ўкраінцы і тыя ж літоўцы. Самі беларусы адно толькі ратавалі вязьніў гета...

(В.Каракорскі: ) "Ты кажаш, што такі погляд ёсьць, што пераважна літоўскімі рукамі рабіўся галакост у Літве... Магчыма, на афіцыйным узроўні. У супольнасьці літоўскай такога зразуменьня няма і ёсьць супраціў вельмі моцны такому зразуменьню. Але ён фармуецца, такі погляд. Літоўцы ўдзельнічалі. Ступень удзелу -- іншая справа, справа гісторыкаў. Справа ў тым, што забойцы павінны быць пакараныя. І толькі. Супольнасьць літоўская павінна ведаць, што гэта было такое. Бо супольнасьць літоўская ў значнай частцы ня хоча нават ведаць пра тое, што адбывалася, асабліва, як я бачу, моладзь ня вельмі хоча".

 (В.Каракорскі: ) "Я думаю, што насамрэч у Беларусі, як і ў іншых усходнеэўрапейскіх краінах, удзельнічалі ў галакосьце і прадстаўнікі тытульнай нацыі. Гэта была афіцыйная палітыка Гітлера -- выкарыстаць мясцовы антысэмітызм, каб паказаць, што гэта ня мы, немцы, фашысты, прынесьлі гэтую ідэю, але яна тут існуе быццам натуральна. Наколькі я ведаю, гэта была вялікая праца нямецкіх, фашысцкіх спэцслужбаў, былі таксама такія настроі і сярод насельніцтва. І удзел быў. Можа не ў такой ступені, як літоўскія ці ўкраінскія батальёны, але ўдзел напэўна быў. Я ня маю падставаў сумнявацца ў гэтым".

(С.Дубавец: ) Калі даводзіць нашы стэрэатыпы да знакавага ўзроўню, дык атрымаецца, юдафобская Літва і юдафільская Беларусь...

(В.Каракорскі: ) "Я зусім не хачу думаць, што Літва юдафобская, а Беларусь юдафільская, таму што ўзровень антысэмітызму, на мой погляд, ён аднолькавы паўсюль. Ён толькі з розных нагодаў розны. Ну вось ёсьць праблема: літоўцы, як дэмакратычная супольнасьць, зараз павінны даць ацэнку сваім злачынцам. Ну і ёсьць супраціў, натуральна. А ў Беларусі, напэўна, яшчэ час не надышоў для такіх дыскусіяў. І я ня ведаю, якая будзе рэакцыя беларускай супольнасьці, калі скажуць: вось гэты чалавек забойца, вось гэты чалавек забойца... На жаль, не спрыяе цяпер сытуацыя ў Беларусі, таму што ёсьць гэты рэжым, і не надышоў час для такіх дыскусіяў. Магчыма, такія дыскусіі былі ў эміграцыі, я пра гэта нічога ня ведаю. Літоўская эміграцыя, дарэчы, ня здолела даць ацэнку. Магчыма таму, што сярод гэтай эміграцыі былі людзі, якія самі бралі ўдзел у злачынствах.