18-2

Наконт пытаньня, у якіх краінах лепей жыць, я б адказаў так: трэба глядзець, якая частка насельніцтва лепей жыве ў якой краіне. У нашай краіне, у адрозьненьне ад Польшчы, краін Балтыі, найлепшыя ўмовы жыцьця створаны для міліцыянтаў, для КГБ і адміністрацыі прэзыдэнта. Усе астатнія маюць, як той казаў, костку з барскага стала. Дзякуй.

Статыстыка сьведчыць – у Польшчы ў сыстэме бясьпекі і аховы парадку... у Літве... 

21-1

На пытаньне тыдня: у якой краіне на прасторах былога СССР лепшае жыцьцё, -- мушу ўпэўнена адказаць: лепей за ўсіх жыцьцё ў краінах Прыбалтыкі, праўда болей і лепей – для карэнных жыхароў яе. Пры тым, калі лічыць паводле ўзроўню новых тэхналёгіяў, капіталу, дэмакратыі, найменшаму дэмакратызму і колькасьці дзяржслужбоўцаў на кожнага жыхара краіны, трэба вызначыць Эстонію і яе гарачых эстонскіх хлопцаў. А калі ж лічыць па стабільнасьці эканомікі і разьвіцьця грамадзтва, узроўню жыцьця, найменшаму адрозьненьню паміж багацейшымі і зьбяднелымі ды добрымі сталымі паміжрэлігійнымі і этнічнымі суадносінамі, мушу пазначыць Летуву і летувісаў, якія па сутнасьці, калі ня ўлічваць моўныя і часткова пазвычкавыя адрозьненьні, ёсьць тыя самыя прыкладна беларусы, як па мэнталітэту, так і раней адзінай гісторыі жыцьця. Нездарма мы зь імі напалову родныя браты па крыві. Але на жаль пакуль бальшын.ю не па розуму, нават і на траціну. Ваш Майсеенка Генадзь. Да пабачэньня.

22-2

Я счітаю, что із бывшіх стран СССР лучше всех жівут і развіваютса прібалтійскіе государства. Літва, Латвія, Эстонія. Главное, что оні смоглі сделать – это вырваться із под вліянія россійской разрушітельной окупаціонной кагэбэшной політікі. І стаць под заўіту велікой демократіческой державы ЗША. Теперь оні войдут в ЕС і НАТО, а это экономіческое благополучіе, сохраненіе своей культуры і мірное небо. А сейчас посмотріте на те страны, которые остаются под вліяніем Россіі. Это страшно. Русіфікація, карупція, беззаконіе, развал эканомікі, нішчата. А главное нет нікакого будушчего. (...) Дзякуй за ўвагу, жыве Беларусь і свабода.

Многія прыхільнікі незалежнасьці ад Расеі так доўга мацаваліся ў сваёй прыхільнасьці, што сталі апалягетамі незалежнасьці абсалютнай. Хоць у сёньняшнім сьвеце гэта немагчыма. Краіна залежыць ад сваёй геапалітычнай сытуацыі нашмат болей, чым асобны чалавек – ад соцыюму. І незалежнасьць для краіны – гэта насамрэч не сыход на хутар і натуральную гаспадарку, а правільны выбар партнэраў. Пры ўсёй сёньняшняй прарасейскай рыторыцы кіраўніцтва РБ трымае курс на ізаляцыянізм і ўжо амаль дасягнула максымальнага ізаляцыянізму. З гледзішча астатняга сьвету гэта выглядае карыкатурна. Але далей ужо няма куды.

Калі б Беларусь пайшла балтыйскім шляхам, гэта выглядала б так – закрыцьцё мяжы з Расеяй і адкрыцьцё з Польшчай, Літвой і Латвіяй. Для паездак у Маскву патрэбныя візы, на захад жа можна ехаць свабодна. Прынамсі, Эўропа адкрытая. І калі беларусы, што езьдзяць у расею на заробкі, бадай, без праблем пераарыентаваліся б на Нямеччыну, як гэта зрабілі літоўцы, дык найбольш нязручнасьцяў адчулі б этнічныя беларускія расейцы. Яны б атрымалі статус нацыянальнай меншасьці. Пасьля сёньняшняга прывылеяванага стану гэты мільён людзей адчуў бы сябе нашмат менш камфортна, скажам, так, як пачуваюцца ў цяперашняй Беларусі ўкраінцы або палякі.

Вяртаньне рэальнае дзяржаўнасьці беларускай мове таксама магло б выклікаць пратэсты. Чаму такіх пратэстаў не было ў Літве? Таму што ўсё адбывалася ў часе катаклізму, калі пад расейскімі танкамі загінулі людзі. Быць змагаром за прывілеі для расейцаў стала непрыстойна.

Эканоміка. Згадайце, колькі ў нас пісалі пра развал сельскай гаспадаркі ў Літве? Сапраўды, літоўскія бязладна зарослыя палі не параўнаць зь беларускімі, дзе кіпіць жніво. Праўда, росквіт калгаснае працы ў аб’яднанай Эўропе зусім ня сьведчыць пра здаровы сэнс і пра тое, што ў крамах ёсьць вялікі выбар сьвежых прадуктаў. У Літве такі выбар ёсьць. А сельская гаспадарка зьменшылася роўна настолькі, наколькі яе, гаспадаркі, трэба. Зразумела, што літоўская, традыцыйна сялянская душа, баліць за гэта ня менш за беларускую. Але ў інтэграваным сьвеце было б неразумна вырабляць тое, што нашмат таньней купіць. Так ці інакш, постсавецкая краіна павінна праходзіць пераспэцыялізацыю. Напрыклад, у Літве імкліва разьвіваецца сфэра турызму. Кожная вёска імкнецца ўспомніць сваю гісторыі і традыцыі і стаць прывабнай на турыстычнай сьцяжыне. Падобнае адбываецца і ў прамысловасьці. У жорсткай канкурэнцыі міжсобку працуюць харчовыя, бедаўнічыя і абслуговыя прадпрыемствы. Зьявілася мноства маленькіх вытворчасьцяў, якія робяць эксклюзыўную прадукцыю. 

22-3

З поставецкіх краінаў найлепей жывуць у прыбалтыйскіх краінах. У Літве настаўніца звычайна атрымлівае 300 долараў, а ў Беларусі ледзьве 100 долараў. Я гутарыў з жанчынай з Эстоніі, з Таліна, якая гасьціла ў Менску, яна руская жанчына, Васілева фамілія, дык яна гаварыла, што цэны такія самыя як у Беларусі, але там жа ў іх значна вышэй заработная плата.

22-5

Іван Карпавіч, Менск. Я хачу сказаць, пачаму на постсавецкам прастранстве ёсьць лучшае састаяніе народа. А іменна Прыбалтыка. Прыбалтыка пад ігам камуністычнай сыстэмы была 40 лет, эта первае, утарое аді прыйшлі к часнай собственнасьці. А наша постсавецкае прастранства, у т.л. Беларусь, пад гэтай камуністычнай партыяй знаходзіцца і сёньня. Дыктатура нікагда не прыводзіць народ к зажытачнай жызьні. А прыбалты.. у нас зарплаты такой нет, як пэнсіянэры маюць пэнсію. І трэцяе – я быў у савецкі час. Прыбалты яны не падчынялісь савецкім законам. Вот і ўсё.

22-6

Шлях прыбалтыкі – гэта красамоўны прыклад для народа Беларусі, як трэба дамагацца самастойнага, незалежнага, заможнага жыцьця. Краіны СНГ засталіся ў палоне былога камуністычнага ладу жыцьця. Тут зьявіліся некаранаваныя каралі з марыянэтачным бутафорскім парлямэнтам. Былая камуністычная намэнклятура засталася ва ўладзе. Гэта тое, чаго дамагаліся ГКЧП у 91-м годзе. Шлях прыбалтыкі павінен стаць нашым шляхам у Эўропу, у цывілізаваны сьвет. Барыс Забалотнік.

Між тым, каб адчуць усю сутнасьць балтыйскага шляху, і, як вынікае з адказаў слухачоў, лепшага на постсавецкай прасторы жыцьця, трэба паслухаць дыямэтральнае меркаваньне. Тое, пра што кажа слухач зь Берасьця, абвінавачваючы Радыё Свабода, можна ў поўнай меры аднесьці і да краінаў Прыбалтыкі.

26-1

Тэлефаную з Брэста. Мая фамілія Юшчук. Вось я чую вашы перадачы па радыё свабода і лічу, што вы – вельмі злыя нацыяналісты. Вы распальваеце ў нашым грамадзтве нацыяналістычныя ідэі і распальваеце тым людзям усякія небыліцы. Гэта вельмі дрэнна з вашага боку. І хто вы такія? Дык вось я скажу, што вы – нацыяналісты, вы здраднікі і калабарацыяністы. Вы хочаце, каб у нас была грамадзянская вайна. Вы служыце амэрыканцам за іх зялёныя даляры.

Памятаю, менавіта прыбалтаў у савецкім войску, дзе гэта было найбольш заўважна, называлі нацыяналістамі. Гэта за тое, што трымаліся незалежна і ўсё сваё – мову, культуру, краіну – ставілі вышэй за расейскае. Менавіта за гэта іх называлі і здраднікамі. Бо не лічылі Маскву, Пушкіна і расейскую мову сьвятынямі. Сёньня, паводле нашага апытаньня, яны жывуць найлепей з усіх былых савецкіх народаў, якія таксама навучыліся любіць амэрыканскія даляры. І грамадзянская вайна адбываецца не ў Эстоніі, Літве або Латвіі, а ў Расеі. 

Слова “нацыяналіст” даўно перастала быць страшылкай. Чалавек, які свой народ любіць больш за іншы, расейскі, аказаўся зусім не пачварай, а нармальным чалавекам, які ўмее ў сваёй краіне наладзіць найлепшае жыцьцё. А страшылкай гэтае слова зрабілі калісьці ў Расеі. Расейцу не выпадала быць нацыяналістам, бо ён такім быў ад нараджэньня – дзіцём вялікай нацыі. Расейцаў звычайна зьвінавачвалі ў шавінізме – у агрэсіі супраць іншых нацыяў, моваў і культураў. Калі такая агрэсія рабілася дзяржаўнай палітыкай, трэба было прыдумаць нейкія адмоўныя характарыстыкі для тых, хто гэтай агрэсіі супраціўляўся. Вось і абралі бяскрыўднае слова нацыяналіст, якое ва ўсім сьвеце апроч вяршэнства свайго, роднага, нічога ня значыць. Любоў да свайго – гэта вялікі дар і поўная процілегласьць іншаму – нянавісьці да чужога.

Зрэшты, пра гэта і адказала слухачу іншая слухачка:

27-5

Услышала нападкі на Свабоду у смысле нацыяналізма. А што ж такое нацыяналізм? Гэта любоў ка ўсяму свайму. Любіць сябя, любіць сваю Родзіну. Нас усе годы вучылі любіць неграў, любіць кубінцаў, ангольцаў, кітайцаў, но толькі не себя.

27-1 

Прывітаньне, шаноўныя. На пытаньне тыдня мушу адказаць наступнае. Найлепей прыклад сучаснай Беларусі ўзяць ад Летувы. Вопыт грамадзкага, палітычнага і сацыяльнага будаўніцтва. Ад Латвіі. Вопыт рэстытуцыі і латыскасьці ўвогуле. Ад Эстоніі – вопыт волі капіталу і ўвядзеньня новых тэхналёгіяў. Дый наогул ад Прыбалтыкі – вопыт люстрацыі і санацыі. Кабіць Беларусь калькаю USA толькі на ліцьвінскі лад. Ваш Маісеенка Генадзь.

(званок слухача, які адрэагаваў на наша пытаньне больш чым раздражнёна, тым ня менш, ягонае меркаваньне ці, дакладней, ягонае пачуцьцё сустракаецца ў Беларусі, таму вартае ўвагі. Слухач лічыць, што пытаньне наша надуманае, бо ідзе ад недасьведчанасьці – таго, што насамрэ адбываецца ў Прыбалтыцы. Ня ведаю, адкуль тэлефанаваў гэты слухач, але слухаў я яго ў Вільні, маючы магчымасьць супастаўляць ягоныя ўяўленьні, з тым, што адбываецца тут)

27-3

Прібалты нікогда не былі в составе Советского Союза, по существу скажем. Их где-то там немножечко присоединили. Они всегда были в тех странах, в каких они теперь есть. И никакой строй у них там не менялся. Не смотря на советскую власть, которая только кидала туда огромные деньги и строила мощные предприятия. Они как жили когда то, как была направленность, так и есть. Вот и вся политика национальная. А это разве политика, что они унижают белорусов, украинцев, русских, евреев, которые там живут. Не разрешают им разговаривать на своем языке. Школ нету, учиться нельзя. А тут как они это хитро делают. Платят триста долларов, а 250 забирают. За квартиру.  Давайте будем избивать друг друга? Давайте русских будем бить, поляков, евреев. Запрещать разговаривать на языке их?

На жаль, слухач не прывёў ніводнага факту ў падмацаваньне сваі словаў. А факты такія. Вазьму толькі адну краіну – Літву, якую ведаю найлепей і зь якой у сёньняшняй Беларусі 700 км агульнай мяжы. У міжваенным часе Літва 20 гадоў мела сваю дзяржаву са сталіцай у горадзе Коўна. Увесь астатні гістарычны шлях літоўцаў і беларусаў супадае. 500 гадоў у Вялікім княстве літоўскім, пасьля больш за сто гадоў у складзе Расейскай імпэрыі, 50 гадоў у СССР – столькі ж, колькі наша Заходняя Беларусь. У складзе Савецкага Саюзу Літва была “па поўнай праграме” – з кіраўнічай кампартыяй і камсамолам, з КГБ і прызывам у Савецкую Армію, з помнікамі Леніна і сваіх уласных літоўскіх бальшавікоў. За гэты час эканоміка краіны была цалкам арыентаваная на зборку, перапрацоўку і сельскую гаспадарку. У нас будавалі Азот – і ў іх Азот, у нас завод тэлевізараў – і ў іх завод тэлевізараў, у нас сьвінакомплексы – і ў іх. Словам, пытаньне пра магчымасьць для Беларусі Літоўскага шляху зусім не бязглуздае. 

Што да прыніжэньня беларусаў, расейцаў, украінцаў і габрэяў, дык і тут патрэбныя факты. Гэта ў Менску зачынены адзіны на ўсю краіну беларускі ліцэй, а ў Вільні працуе дзяржаўная беларуская школа, якая мае нумар 168 і імя Францішка Скарыны. Яна, праўда, адна такая на ўсю краіну, але яе ніхто не зачыняе і дзьве сотні яе вучняў 1 верасьня зноў пачнуць заняткі ў сваім асобным будынку, а не зьбяруцца пад будынкам, куды іх ня пусьціць міліцыя. Габрэі, дарэчы, маюць у Вільні ажно дзьве свае школы, а расейцы і палякі – многія дзясяткі школаў па ўсёй краіне. Што да Беларусаў, дык у іх ёсьць свая катэдра у Пэдагагічным унівэрсітэце, свае праграмы на дзяржаўным радыё і тэлебачаньні, свая газэта і больш за дзесяць сваіх грамадзкіх арганізацыяў. Падобным чынам выглядае сытуацыя і ў Латвіі, і ў Эстоніі. За размову па-беларуску на вуліцы вас тут ня спыніць паліцыя, як не аднойчы ў Менску мяне і маіх сяброў спыняў для праверкі дакумэнтаў міліцэйскі патруль у Менску. Што да зьбіцьця рускіх, палякаў і габрэеў, пра якое вы кажаце, дык калі б такое было, Літву ніколі б не запрасілі ў Эўразьвяз, куды не бяруць краіны з неадрэгуляванымі міжэтнічнымі дачыненьнямі. Кажу ўсё гэта як чалавек які даўно і добра ведае літоўскую сытуацыю і які б першы ўзвысіў голас супраць найменшай дыскрымінацыі маіх беларускіх супляменьнікаў. У цэлым жа тое, пра што вы кажаце, -- гэта плён пяцідзесяцігадовай палітыкі адчужэньня нашых народаў за савецкім часам і цяперашніх тэлепраграм на расейскіх каналах, дзе ахвотна прыніжаюць прыбалтаў ужо за тое, што яны сапраўды жывуць лепей і дзе падкрэсьліваюць адчужанасьць ад іх, каб беларусы ці самі расейцы крый бог не задумаліся – чаму ж і мы, нічым ня горшыя за іх, ня можам пайсьці гэткім самым шляхам, калі ён прывядзе нас да заможнага і спакойнага жыцьця?

І апошняе. Што да камунальных плацяжоў, дык яны ў Літве супастаўныя зь беларускімі. Толькі што яны адразу былі налічаныя паводле сабекошту. Але ўжо гэтай зімою яны зраўняюцца.

Натуральна, гаворка ня йдзе пра тое, што Беларусь устане на балтыйскі шлях разьвіцьця і адразу ўсё зьменіцца да лепшага. Гэты самы балтыйскі шлях нашмат больш складаны за сёньняшняе беларускае стаяньне на месцы. І складаецца гэты шлях з агромністых высілкаў вялікае колькасьці людзей – палітыкаў, эканамістаў...

27-6 

Канечне прыбалтыйскі сцэнар нацыянальнай палітыкі прыдатны. Там ліквідаваны калгасы, усталёвана сапраўдная рыначная эканоміка, людзі жывуць лепш, інвэстыцыі з боку іншаземных краін, людзі свабодна езьдзяць у іншыя краіны. 

27-7

Ці можам мы пайсьці прыбалтыйскім шляхам разьвіцьця? Не. Ня тая культура, ня той мэнталітэт. Людзі павінны знаць, што адбываецца ў краіне. Па тэлебачаньні няма чаго глядзець. Прафэсіяналаў няма. Беларускай мовы таксама няма. А ўсё1 ругаюць апазыцыянэраў, быццам яны развалілі эканоміку. 

Ня тая культура, ня той мэнталітэт. Спрэчная тэза. Ня той палітычны рэжым – так, але гэта ня вечная дадзенасьць. Ужо за часы незалежнасьці Беларусь ведала і іншы рэжым – той, пры якім пачаліся размовы пра Балтыйска-Чарнаморскую садружнасьць, пра трэцюю эўрапейскую сілу ад Балтыкі да Чорнага мора. На тых канфэрэнцыях ніхто не гаварыў, а я думаю, што і не адчуваў такой перашкоды як рознасьць культур ці мэнталітэтаў у беларусаў, украінцаў, літоўцаў і латышоў. Культуры, дарэчы, у нас вельмі падобныя, бо з паходжаньня ў вялікай ступені сялянскія. І краявіды падобныя і традыцыйныя клопаты вяскоўца, зь якіх гэтыя культуры і вырасталі – што беларуская, што літоўская ці латыская. Варта ўлічыць і такую рэч як вялікая перамяшанасьць нашых народаў за вякі. Гэта згаданая мною ідэалёгія адчужэньня нібы правяла паміж намі сьцяну, з-за якой суседа не відаць і таму лічыцца што сусед той жыве недзе на другім канцы сьвету, а ня тут – без малога дзьвесьце кілямэтраў ад Менску.

27-8

Добры дзень. Ангеліна Масюта. На ваша пытаньне адкажу – не. Бо апазыцыя прыбалтыкі ня езьдзіла ў Маскву дамаўляцца як лепей ім здаць свае дзяржавы. Як езьдзіць наша апазыцыя і дамаўляецца з Караганавым, як лепей здаць ці прадаць нашу родную Беларусь.

Што ж замінае Беларусі ісьці балтыйскім шляхам, калі там, у краінах Балтыі жыцьцё найлепшае? Напэўна ўсё ж не апазыцыя. Бо і балтыйскія краіны ведалі розныя апазыцыі, нават і такія, што дамаўляліся прадаць незалежнасьць. Былі некалі і такія. Але літоўскія палітыкі і цяпер частыя госьці ў Маскве. Гэта толькі ў тэлевізары можа падацца, што развод Расеі з Балтыяй адбыўся з-за таго, што прыбалты нейкія прынцыпова іншыя людзі. Насамрэч, гэты развод ствараўся, зьбіраўся па крупіцах. Узгадайце пакт. Ды і цяпер падтрымваецца вялікімі высілкамі, сустрэчамі, кантактамі і лёбінгам. Гэты развод, як і сам балтыйскі шлях – ня дадзенасьць і ня нешта аднойчы дасягнутае. Гэта працэс, вялікая праца вялікай колькасьці людзей.

27-9 

Прыбалты разумныя людзі, яны выбралі сабе разумнае рукаводзтва і таму могуць свабодна жыць у сваёй краінцы.

28-1

Беларус – у яго рабская псіхалогія. Калі б у яго псіхалогія была як у прыбалта, ён не цярпеў бы гэтага. Нездарма ёсьць такі анэкдот...

Але і тут эмпірыка. Рабская псыхалёгія – гэта утрыманская псыхалёгія. Яе доля ёсьць у кожным народзе і ў тых жа краінах Балтыі таксама, і ў заходняй Эропе і ў ЗША. Гэта як адзін з ракурсаў любога народа. І розьніца толькі ў тым – зь якога ракурсу народ разглядаць. Можна сказаць, што мы нашчсадкі вялікіх князёў, вялікіх песьняроў і паўстанцаў Каліноўскага, а можна – што мы нашчадкі тыз батракоў, што за грошы выдавалі паўстанцаў царскім карнікам. У прынцыпе гэта пытаньне дзяржаўнае ідэалёгіі, якую сёньня шукае кіраўніцтва і якая на базавым узроўні ляжыць у палітыцы кіраўнікоў усіх без выключэньня развітых дзяржаваў. Гэта згаданая любоў да свайго, альбо, калі хочаце, нацыяналізм, якім прасякнутая дзяржаўная палітыка і ў Балтыі, і ў Францыі, і ў ЗША.

Што да прынцыповай немагчымасьці Беларусі пайсьці балтыйскім шляхам, дык доказаў такой немагчымасьці няма.